Erzurum Saat Kulesi, kitabesindeki bilgilere göre Saltuklu hükümdarı Emir Muzaffer Gazi zamanında (1124-1132), ll74 yılında İç Kale Camisi’ne minare olarak yaptırılmıştır. İç Kalenin duvarına bitişik olan bu minare aynı zamanda bir gözetleme kulesi görevini de üstlenmiştir. Bu kale Anadolu’da Selçuklu geleneğinin bir devamıdır.

Mimari ve Süsleme özellikleri:İç kale sur duvarlarının üzerinen yükselen minarenin kaide kısmında malzeme iki renkli kesmetaştır.
Minarenin kaide kısmından sonra gelen gövde kısmı tuğla malzemeyle örülmüştür. Yüksekliği yaklaşık olarak 30 m civarındadır.
Silindirik gövde aşağıdan yukarıya doğru daralır. Tuğlaların yatay,dikey ve çapraz dizilmesi sonucu gövde kısmı örülmüştür. Bu düzenleme sonucunda karşılaşılan geometrik kompozisyon süslemeye dahil edilebilir. Yine şerefe kısmının altında yer alan ve minadenin yapılış tarıhini ve banisinin adını veren kufi karekterli kitabe de süslemeye dahildir. Ayrıca kibabetik kısmının  üst kısmında yer alan şrefe kısmının altında tuğlaların sırlı ve sırsız şekilde kullanılmasından ötürü baklava motifi oluşturulmuştur. Şerefe kısmının üstünde yer alan petek ve külah kısmı orijinalliğini koruyamayarak günümüze ulaşmıştır. Ahşap malzemeli olan şerefe kısmı barok düzenlemeyi andırır niteliktedir ve burada saat kulesinin çanı görülmektedir.
Yapı önemini Anadoluda yapılmış en eski minarelerden alır.

Tepsi Minare veya Kule olarak isimlendirilen saat kulesinin yüksekliği yaklaşık 21 m. olup üzerinde, sonradan yapılan ve saatin yerleştirildiği ahşap bir bölüm bulunmaktadır. Buraya saatin ne zaman yerleştirildiği kesinlik kazanamamıştır. Bununla beraber gezgin Riter Seyahatnamesi’nde bu saatten söz ettiği dikkati alınacak olursa saatin l843’den önce kuleye yerleştirildiği sanılmaktadır. Sultan II.Abdülhamit zamanında Müşir Mustafa Paşa’nın Erzurum valiliği sırasında kuledeki kitabenin bir kısmı sökülerek buraya saat kadranı yerleştirilmiştir. Kırım Savaşı sırasında (l853-l856) Ruslar bu kuledeki saati söküp götürmüşlerdir. Sonraki yıllarda İngiltere l877’de Londra’da yapılmış olan bugünkü saati buraya hediye etmişlerdir.

Saat Kulesi kare taş kaide üzerinde yuvarlak gövdeli ve kırmızı tuğladan yapılmıştır. Kuzey yönündeki bir kapıdan girilen kulenin gövdesinin üzerinde Arapça kufi yazılı bir kitabe bulunmaktadır. Bu kitabe de;

“İkbal dinin ışığı,İslamın kutbu, devletin yardımcısı, milletin zahiri ,arkası, meliklerin ve emirlerin güneşi Ebil Kasım oğlu Ebil Muzaffer Gazi İnanç Beygu Tuğrul içindir.” yazılıdır.

Erzurumun tarihi mekanlar bakımından en kutsal yerlerinden birisi Abdurrahman Gazi Türbesidir. Hz. Ömer Döneminde 641 yılında İyaz Bin Ganem Komutasındaki bir İslam Ordusu ile Doğu Anadolu ya sefere çıkan Peygamberin sancaktarı Muaz Bini Cebil ‘in oğlu, Abdurrahman Gazinin, Ahlat’ın ele geçirilmesi esnasında şehit  düşmüş ve şehit düştüğü yerde yaptırılan Abdurrahman Gazi türbesi (Kümbet) 1974 yılında Ahlat Taş Ustası Tahsin KALENDER tarafından yeniden tarzına uygun olarak restore edilmiştir.

Erzurum’un 2.5 km. güney doğusunda Eğerli Dağı (Sığve) yamacında, Abdurrahman Gazi Camisi’nin (Hacı Ahmet İzzet Paşa Camisi) yanındadır. Hz.Muhammed’in (S.A.S.)Eshabından olan Abdurrahman Gazi adına bu türbeyi Erzurum Valisi Yusuf Ziya Paşa’nın eşi Ayşe Hanım 1796 yılında yaptırmıştır.

Türbeye yanındaki Abdurrahman Gazi Camisi’nden girilmektedir. Türbenin giriş kapısı üzerindeki l796 tarihli kitabeyi Hattat Salim yazmıştır. Türbe içerisinde 4.85 m. boyunda Abdurrahman Gazi’nin makamı bulunmaktadır.

Halk arasında rivayet şöyledir: Palandöken Dağı’nın üst yamaçlarında türbesi bu­lunan ve bir ziyaretgah yeri olan Abdurrahman Gazi’nin Hazreti Peygamber’in sancaktarı olduğu halk arasında yaygındır.

Hazreti Peygamber’in İslam Orduları Erzurum’u fethederken, Sancaktarı Abdurrahman Gazi’nin kellesi bir düşman kılıcı ile koparılır ve yere düşer. Kellesini koltuğuna alan Abdurrahman Gazi elinde bulunan is­lam’ın Sancağı’nı Palandöken’in en yüce noktasına dik­mek üzere dağa yokuşa koşmaya başlar.

Kellesi koltuğunda, sancağı elinde olan Abdurrah­man Gazi Palandöken Dağı’ndaki “Şığveler” Mevkii’ne gelince dağda bulunan çobanlar evvela dona kalırlar, sonra biri dayanamayıp;

- kafası koltuğunda hala koşuyor! diye bağırır.

Kem göz orada onu nazara getirir ve olduğu yerde düşer, kalır gazilik ve şehitlik rütbesiyle ruhunu teslim eder.

Erzurumda yaygın bir inanışa görede Erzuruma gelipte Abdurrahman Gazi Türbesini ziyaret etmeden dönülürse, mutlaka tekrar yolunuzun Erzuruma düşeceğidir.